Giải mã Hạnh Phổ Hiền thứ 8: Vì sao bậc đắc đạo vẫn phải theo Phật học?

Bạn có nhớ hồi đi học, có lần nào bạn làm được bài toán 10 điểm không? Cảm giác lúc đó thật tuyệt vời phải không? Nhưng bạn có chắc mình đã hiểu trọn vẹn tất cả những gì ông thầy dạy? Hay chỉ là đúng bài này, đúng lúc này mà thôi?

Trong bài giảng về Hạnh Phổ Hiền thứ 8, TT. Thích Chân Quang đã khéo léo dùng hình ảnh đó để mở ra một bài học sâu xa: sự tự tin của chúng ta trong đạo Phật thường chỉ là một góc nhìn nhỏ hẹp, và chính sự tự tin thái quá ấy đang âm thầm làm mất đi sự cao siêu của Phật pháp.

Vì sao một bậc A La Hán vẫn phải theo Phật học?

Chúng ta thường nghĩ rằng khi đã giác ngộ, bậc Thánh đắc đạo không còn gì phải học. Nhưng TT. Chân Quang chỉ ra một sự thật thú vị: trong thời Đức Phật, hàng ngàn vị A La Hán cùng với các tỳ kheo chưa đắc đạo vẫn luôn cuốn kích theo bên Phật. Ngài dạy: ngay cả bậc vô học cũng cần học, mà học không phải là học kiến thức, mà là học cách nhìn rõ những gì còn ẩn dấu trong tự tâm mình.

“Các vị vô học A La Hán không cần gì phải học nữa. Nhưng mà tại sao trong hạnh Phổ Hiền lại nói rằng phát nguyện thường theo Phật để học?”

Vì theo lời dạy của Phật, có những gốc rễ phiền não cực kỳ vi tế mà chỉ một vị Phật mới nhìn ra. Ví dụ như năm kiết sử còn lại của bậc A Na Hàm: sắc ái, vô sắc ái, và cả kiêu mạn. Đúng vậy, một bậc chứng tới A Na Hàm vẫn có thể còn kiêu mạn tiềm tàng, một thứ tự tin thái quá đến mức chính họ cũng không thấy.

Tự tin thái quá - căn bệnh suy thoái Phật pháp

Thầy Chân Quang nhấn mạnh: hãy ghi nhớ bốn chữ “tự tin thái quá” sâu trong lòng. Căn bệnh này từ từ sẽ bám vào ta: khi ta mới đọc được vài cuốn sách, khi ta ngồi thiền thấy yên yên một chút, khi ta giảng được vài bài pháp, tâm tự tin bùng lên khiến ta tưởng mình đã hiểu hết. Đặc biệt, các vị tông sư, pháp sư, giảng sư là những người dễ mắc lỗi này nhất.

“Mấy cái ông dẻo miệng á nói người ta nghe. Mấy ổng vừa khéo nói mà mấy ông vừa có duyên với chúng sinh nên mấy ông nói đâu chúng sinh nghe tới đó. Và chúng sinh cứ tưởng mấy ổng nói đúng. Nhưng đâu ngờ rằng mấy ông đều mắc cái bệnh giống nhau là tự tin thái quá.”

Căn bệnh này khiến họ giải thích lời Phật ngày càng thấp dần, và lan truyền cho hàng vạn người tu theo. Chính đó là nguyên nhân khiến Phật pháp suy dần đi vào thời mạt pháp. Chúng sinh tin vào những thủ thuật, lời khấn chữa bệnh mà không cần nhân quả, và ta càng bị dụ dỗ bởi những vị thầy tự tin ấy.

Hiểu lời Phật bao nhiêu là đủ?

Không ai có thể hiểu được 100% lời Phật dạy. Ngài Chân Quang ví rằng: người hiểu được 5% đã vội tự khen mình thông minh, hiểu 30% thì được gọi là Bồ Tát tái lai, hiểu 70% là bậc đại Bồ Tát ở cõi khác. Vậy mà không có người nào ở cõi này hiểu trọn vẹn lời Phật. Chính vì tưởng mình hiểu hết, các bậc tông sư bỗng trở thành con ếch ngồi đáy giếng, lấy cái hiểu nhỏ hẹp của mình để đánh giá Đức Phật.

“Những điều Phật dạy không ai hiểu hết trọn vẹn 100%. Không ai hiểu một phần nào đó thôi. Có người hiểu 5% là đã la làng coi mình là thông minh, kiệt xúc, trí tuệ, siêu đẳng. Hiểu được 30% lời Phật dạy thì ta gọi là người đó Bồ Tát tái lai.”

Khi chưa hiểu hết, ta khó có thể xúc động trước sự cao siêu của chân lý, nhờ đó mà lòng tôn kính Phật cũng không trọn vẹn. Điều đó cho thấy: muốn đạt được sự tôn kính tột cùng, ta phải học mãi, nghe mãi, và luôn khép mình trước sự thánh triết của Đức Phật.

Vô ngã - mục tiêu tối thượng mà bậc tu hành dễ lệch hướng

Đức Phật đi tu với hai ông đạo sĩ, ngài đạt được những định cao siêu cùng thần thông vô lượng. Nhưng ngài hỏi: “Trong định này còn bản ngã không?” Hai ông không trả lời được. Đức Phật bỏ đi vì ngài tin rằng hễ còn bản ngã thì chưa phải tuyệt đối. Sau đó, ngài khổ hạnh sáu năm, nhập định 49 ngày để đoạn tận bản ngã, mới bước vào giác ngộ viên mãn. Thế nhưng, nhiều bậc tông sư sau này, dù chứng đắc một phần, lại quay sang giải thích giáo lý theo chiều hướng còn bản ngã, làm cho Phật pháp xoay chiều 180 độ, khiến càng ngày càng ít người tu chứng.

“Tu tới như ông tiên hai ông đạo sĩ đó có thần thông cao siêu, hai vị đó cũng không hình dung ra được bạn vô ngã là gì? Phải trí tuệ của một đức Phật tương lai thì mới hiểu được con đường này chưa tới vô ngã.”

Vì vậy, chúng ta dù chưa chứng đắc gì, nhưng nếu ghi lòng tạc dạ mục tiêu vô ngã, thì chính ta đang là đứa con trung thành của Phật. Nghe các thầy giảng để tham khảo, nhưng trong lòng luôn giữ vững định hướng vô ngã thì không bị lầm lạc.

Văn phòng đại diện của bản ngã - cái bẫy cao cả

Thầy Chân Quang dùng hình ảnh “văn phòng đại diện của bản ngã” là trung tâm suy nghĩ trong đầu. Khi hành giả thiền định tiến bộ, trung tâm ấy có thể tan vỡ, người đó bước vào trạng thái đại ngộ, thấy tâm rỗng rang, không còn cái “tôi”. Nhưng bản ngã không hề mất, nó điều khiển từ xa, như một công ty hoạt động qua “cloud” mà không cần văn phòng cụ thể. Lúc đó, tự tin thái quá lên đến tột độ, và chính nó là kiết sử kiêu mạn mà chỉ Phật mới thấy.

“Văn phòng đại diện mất rồi nhưng ma vương vẫn sao? Vẫn cười ngạo nghễ chi phối hết được tâm của chúng sinh. Không cần thấy văn phòng đâu cả.”

Chính vì vậy, Bồ Tát Phổ Hiền mới cảnh báo: bất cứ ai đạt tới cảnh giới nào cũng cần phải “thường tùy Phật học”. Chính cái biết mình còn chưa hiểu mới giúp ta khiêm tốn để học hết.

Lời nguyện mỗi ngày: Thường tùy Phật học

Nếu như hôm nay chúng ta còn là phàm phu, chưa chứng đắc gì, hãy tụng mười hạnh Phổ Hiền hằng ngày, đặc biệt là hạnh thứ tám: Bát giả thường tùy Phật học. Đến ngày kia, trong khoảnh khắc giác ngộ, lời nguyện sẽ giữ chúng ta không bị tự tin thái quá, không bị lệch hướng khỏi định vô ngã. Vậy nên, hôm nay, tập hạnh này là gieo tấm lòng của đứa con trung thực trước Đức Thế Tôn.

Cuối cùng, mỗi sáng thức dậy, hãy thầm nguyện: “Con luôn theo Phật học, dù đường dài hay gần.” Như vậy, con sẽ không bao giờ cảm thấy đủ, sẽ không bao giờ rơi vào bệnh tự tin thái quá, và sẽ luôn xứng đáng là học trò ngoan của Đức Phật.