Cuộc đời là không nhưng vẫn là cuộc đời: Bài học giữa bận tâm và an nhiên

Mỗi sáng thức dậy, bạn mở tủ quần áo và bắt đầu suy nghĩ: 'Hôm nay nên mặc gì?' Nếu tủ có nhiều bộ, bạn đã động tâm. Rồi bạn lo cho công việc, lo cho gia đình, lo cho đồng nghiệp... Cuộc đời khiến bạn bận tâm đến mức không còn chút an nhiên nào. Nhưng nếu chạy trốn cuộc đời bằng cách đóng cửa vào chùa, thì liệu có giải thoát? Bài giảng hôm nay của TT. Thích Chân Quang sẽ giúp chúng ta tìm ra câu trả lời từ Kinh Kim Cang.

Khi thế giới là bụi bặm và vũ trụ mênh mông

Trong đoạn kinh hôm nay, Phật hỏi Tu Bồ Đề: 'Số bụi ẩm vi trần có trong tam thiên đại thiên thế giới nhiều chăng?' Tu Bồ Đề trả lời rất nhiều. Nhưng Như Lai nói: 'Các vi trần ấy Như Lai bảo là chẳng phải vi trần, đó gọi là vi trần. Như Lai bảo thế giới chẳng phải là thế giới. Đó gọi là thế giới.' Nghe như chơi chữ, nhưng thầy Chân Quang giảng rằng câu ngắn này thay đổi hết quan điểm của chúng ta về Phật pháp, về con người. Vi trần là cái nhỏ nhất, thế giới là cái lớn nhất. Chúng tượng trưng cho những điều nhỏ nhặt và lớn lao trong cuộc sống. Chúng ta bị đặt vào trong vũ trụ, trong thế giới, với tất cả sự biến động phức tạp, và nó ảnh hưởng lên thân phận mình. Rồi chính ta cũng tác động ngược lại thế giới. Nhưng vậy thì cuộc đời là gì? Có thật hay không? Phật dạy: không thật nhưng cũng không hẳn là không.

Hai cực đoan cần tránh

Có người sợ bận tâm bèn phủ nhận cuộc đời. Thầy Chân Quang cảnh báo: 'Khi mà chúng ta xem cuộc đời này như là không có, mình phủ nhận sự tồn tại của con người đối với cuộc đời thì nó có một cái nhân quả rất là kỳ lạ là chúng ta mất hết không còn gì nữa.' Nghĩa là nếu coi bạn bè như giấc mộng, sau này sẽ cô độc. Coi tiền như không, sau này không còn đồng nào. Coi nhà cửa như không, rồi sẽ ra đường ở. Nhưng nếu chấp chặt thì cũng mắc quả báo khác: ỷ vào nhà cao cửa rộng, kiếp sau ở nhà lá. 'Nếu mình coi cái gì như không thì cái đó không có nữa' – đó là hậu quả của cực đoan phủ nhận. Còn cực đoan chấp có thì khiến ta bận tâm, lao theo, không thoát được. Vậy giữa hai thái cực, đâu là trung đạo?

Con đường trung đạo của Kinh Kim Cang

Cuộc đời này là không. Không phải cuộc đời nhưng lại vẫn là cuộc đời.

Đó là trung đạo. Thầy giải thích: 'Đối với vô số điều phức tạp trong cái thế giới này, vô số bổn phận đối với cuộc đời này, chúng ta phải biết xem như không. Nhưng dù xem như không, chúng ta vẫn chu toàn cái bổn phận đó là trung đạo.' Nói cách khác, đừng để cuộc đời lôi cuốn, cũng đừng xem nó là huyễn hoặc mà bỏ bê bổn phận. Sống giữa đời mà tâm vẫn an nhiên, đó là mục đích.

Thực hành: Chu toàn bổn phận mà xem như không

Nghe qua thì tưởng như không có gì mới, nhưng khi áp dụng mới thấy sự khác biệt. Ví dụ khi dắt chiếc xe ra khỏi nhà: trước đây bạn yêu quý chiếc xe, chấp vào nó, so sánh hơn thua với chiếc xe khác. Bây giờ, bạn vẫn giữ gìn nó nhưng xem như không. 'Ráng mà chu toàn bổn phận nhưng phải biết xem như không. Đó là trung đạo.' Ngày mai đi làm, thay vì tâm hồn nặng trĩu với biết bao công việc, đồng nghiệp cạnh tranh, cấp trên muốn đì, cấp dưới chọt bậy, bạn hãy làm đúng bổn phận của mình, rồi giao lại cho nhân quả. Thầy khuyên: 'Chúng ta làm đúng bổn phận của mình thôi. Mọi việc giao lại cho nhân quả, giao lại cho chư Phật.'

Kết quả của sự thực hành

Nếu chúng ta sống được tinh thần đó là chúng ta tận lực chu toàn bổn phận với cuộc đời nhưng mà vẫn xem mọi điều như không, chúng ta sẽ được chư Phật gia hộ.

Khi tâm đã nhẹ nhàng, thay vì lo lắng, bạn sẽ thấy mọi việc tự nhiên hanh thông. Vị cấp trên khó tính bỗng dưng đổi thái độ, đồng nghiệp thấy bạn dễ thương hơn. Đó là phước báu của sự an nhiên. Không phải ta làm để được ai thương, mà là tâm ta hết phóng dật, nên cảm nhận được sự gia hộ của Phật.

Kinh Kim Cang dạy ta một bài học sâu sắc: đừng bận tâm quá mà đánh mất bình yên, cũng đừng phủ nhận cuộc đời mà đánh mất thiện pháp. Hãy sống giữa đời, chu toàn bổn phận, nhưng xem như không. Như thầy Chân Quang đã dạy, đó là chìa khóa để tâm an và được chư Phật gia hộ. Bắt đầu từ hôm nay, bạn thử áp dụng mỗi sáng: dắt xe, xem như không; đến cơ quan, hoàn thành việc với tâm nhẹ tênh. Rồi bạn sẽ thấy cuộc đời vẫn là cuộc đời, nhưng không còn làm bạn bận tâm nữa.