Có và Không: Bí Mật Về Sự Hiện Diện Và Hư Vô

Có bao giờ bạn để ý: vì sao có người chỉ cần xuất hiện là cả đại chúng xôn xao, còn có người dù ngồi giữa đám đông vẫn như thể không tồn tại? Bài giảng hôm nay của TT. Thích Chân Quang sẽ giúp chúng ta hiểu rõ về “có” và “không” – không chỉ là vật chất, mà còn là phúc đức, là năng lượng tâm linh.

Có và Không là gì?

Trong bài giảng, Thầy định nghĩa:

Cái có là cái gì mà nó có số lượng đếm được rồi nó có cái chất lượng, nó có cái tính chất, nó có cái công dụng của nó, nó có cái ứng dụng để sử dụng được trong cuộc đời này. Cái đó ta gọi là có. Và không thì sao? Ngược lại không có khối lượng, không có số lượng để đếm được, không có những tính chất cần thiết và không sử dụng được, không ứng dụng được trong cuộc đời thì ta tạm gọi là không.

Nhưng Thầy nói ngay: “trong vũ trụ này chẳng bao giờ có cái gì không tuyệt đối”. Vì vậy, cái tách trà, đồng tiền, hay thời gian, đều là “có” nhưng không bền vững. Còn hư vô sâu thẳm, thực ra tràn đầy năng lượng.

Sự hiện diện của một con người: Có hay không?

Thầy dùng ví dụ rất sinh động về một người xuất hiện giữa đại chúng:

Vì người đó hiện diện trong lòng ta, trong lòng đại chúng. Cái sự xuất hiện của người đó có ý nghĩa với ta, có ý nghĩa với đại chúng nên ta mừng, ta vui.

Vì sao? Vì người đó có phúc, có đạo đức, có tài năng, làm nên công đức. Ngược lại, có người đứng trước mặt mà ta không thấy, thậm chí thấy vướng víu, vì họ không tạo giá trị tốt đẹp. Điều này cho thấy sự hiện diện không chỉ ở hình thể, mà ở giá trị tinh thần mà mỗi người vun bồi.

Có rồi không, không rồi có: Quy luật vô thường và nhân quả

Thầy nêu bốn cặp phạm trù:

• Có rồi không – do vô thường, do hưởng phúc kiêu mạng, do tế bào phân chia rồi dừng.
• Không rồi có – do phấn đấu, làm phúc, từ nghèo thành giàu; thậm chí sự sống tự nhiên sinh ra từ điều kiện đầy đủ.
• Có rồi có – biết khiêm hạ, giữ gìn, làm phúc tiếp nối phúc.
• Không rồi không – nghèo mà biếng nhác, gây ác thì thêm nghèo.

Thầy trích dẫn:

Ta có đây rồi sao? Ngày nào đó ta cũng sẽ vắn mặt không còn tồn tại giữa cuộc đời này nữa.

Và nói rõ nguyên nhân: “Ví dụ như người đó giàu sang nhưng mà khi giàu sang thì kiêu mạng hưởng thụ. Cho nên phúc hết.” Đó là quy luật vô thường và nhân quả chi phối mọi sự tồn tại.

Vũ trụ từ hư vô: Nhìn qua lăng kính Phật pháp

Thầy phản đối thuyết Big Bang nông cạn. Thay vào đó:

Vũ trụ xuất hiện bằng bắt đầu bằng cái hư vô. Có những vùng trong vũ trụ không có gì hết... nhưng thực sự không bao giờ là không có gì hết. Nơi cái vùng mà ta gọi trống không đó, vô số trường ánh sáng, trường điện từ, trường hấp dẫn đi xuyên qua hết.

Và đặc biệt, có “trường bí mật” là nghiệp của chúng sinh, luật nhân quả. Khi các trường va chạm, xoắn lại thành hydro, rồi thành sao, thành hành tinh. Đó là sự chuyển hóa từ “không” thành “có” vĩ đại nhất.

Thực hành: Nhìn thấy “có” và “không” để sống an nhiên

Thầy cảnh báo:

Vốn thế gian tất cả là không. Nghĩa là ta nhìn trên đạo lý chứ bây giờ ta nhìn trên thực tế là tất cả đều có nha. Mà mình nhìn mình thấy ai cũng không hết. Mình mất lòng từ bi.

Vì vậy, người tu không được quán “không” như một sự phủ nhận. Hãy thấy rõ các pháp đều có trong vai trò tương đối, để gieo trồng phúc đức, để hiện diện đầy ý nghĩa. Khi đã hiểu chân lý “có mà không, không mà có”, ta sống vô ngại, không kẹt vào cái có, không rơi vào cái không.

Cuộc đời là dòng chảy của những “có” và “không”. Hãy để mỗi sự hiện diện của ta tràn đầy yêu thương và trí tuệ, nhờ đó phúc lành nối tiếp phúc lành. Đó chính là đạo Bồ Tát: không rời cõi thế gian, mà vẫn thể nhập hư vô tuyệt diệu.