Cảm Thông: Bí Quyết Đặt Mình Vào Vị Trí Người Khác

Bạn có bao giờ bị công an thổi xe chưa? Lúc đó, bạn có nói: “Anh thông cảm cho em” không? Có người đã từng. Nhưng hình như càng cầu xin sự thông cảm, ta càng thấy sự thông cảm thật hiếm hoi. Phải chăng chúng ta thường chỉ muốn người khác thông cảm cho mình mà lại không biết cách thông cảm cho người khác?

Cảm thông không phải là hiểu

Trong đời sống, chúng ta dùng chữ “hiểu” rất nhiều. Nhưng có một chữ mạnh hơn, đó là “cảm”. Khi gặp một người, ta có thể cảm nhận ngay họ là người tu lâu hay mới đến chùa, người đức độ hay không. Cái cảm đó không lý giải được, không nói nên lời, nhưng lại rất thuyết phục.

“Cái cảm đó nó khác với chữ biết, chữ hiểu. Nó là cái biết của trực quan, cái biết của toàn diện, cái biết mà không nói nên lời.”

Chính vì vậy, khi ta muốn someone thông cảm cho mình, ta nói “thông cảm” chứ không nói “hiểu”. Tiếng “thông cảm” mạnh hơn, sâu hơn, vì nó chạm vào trái tim.

Bí quyết: đặt mình vào vị trí người khác

Thầy Thích Chân Quang kể câu chuyện ông bảo vệ bắt được người ăn cắp bánh. Nếu nhìn từ ngoài, người đó là kẻ ăn trộm, phải lập biên bản. Nhưng nếu đặt mình vào hoàn cảnh của họ, ta thấy họ đói, không có tiền, bị dồn đến đường cùng. Khi đó, lòng ta mềm lại, và có thể mở đường cho họ làm lại cuộc đời.

“Thì anh nhìn coi cái người này có phải là một cái người xấu chuyên đi ăn cấp vặt hay là cái người thật sự vào tới đường cùng, cái nghiệp dồn họ vào đường cùng không còn đường sống phải vào ăn cấp đại miếng bánh ăn cho đỡ đói.”

Một ví dụ khác: người công an tốt bụng thổi phạt một người chạy quá tốc độ. Khi biết lý do là nhà có người bị tai nạn, anh cảnh sát đã đặt mình vào hoàn cảnh người đó và nói:

“Anh chạy như vậy anh không về được tới nhà, tức là nhà anh thêm cái tai nạn nữa. Anh vừa nghe tin gia đình anh có tai nạn, anh lật đật anh về với tốc độ này thêm tai nạn của anh nữa, nhà anh gánh hai tai nạn anh chịu không nổi.”

Lời nói đó vừa có tình, vừa có lý. Người vi phạm không bị phạt, nhưng được khuyên quay lại bình tĩnh. Đó là sức mạnh của cảm thông.

Mỗi người đều có “máu công an”

Thầy có nói một câu độc đáo: “Mỗi người chúng ta đều có một chút máu công an trong người.” Nghĩa là ai trong chúng ta cũng hay bắt lỗi người khác, kết tội người khác, chê bai người khác. Chúng ta nhìn đời bằng con mắt nghiêm khắc, như cảnh sát giao thông thổi phạt mọi người.

“Mình hay bắt lỗi người khác, hay chê trách người khác. Đúng không ạ? Đúng. Mình có máu công an giao thông á.”

Nhưng nếu ta học được cách đặt mình vào vị trí người khác, ta sẽ thấy rằng mỗi lỗi lầm đều có nguyên nhân. Người ta không tự nhiên mà phạm tội. Có biết bao yếu tố tác động: gia cảnh, giáo dục, thói quen, cả những thế lực vô hình. Khi đó, ta không còn kết tội nặng nề nữa.

Cái nhìn của Phật: vừa trách, vừa thương

Trong đạo Phật, tất cả chúng sinh đều chìm trong vô minh. Vì vô minh mà tạo tội, vì vô minh mà đau khổ. Đức Phật quở chúng sinh, nhưng lời quở đó chứa đầy lòng thương xót.

“Rầy người ta mà rầy trong cái yêu thương, trong cái xót xa chứ không phải là rầy ai, mắng ai mà trong cái ghét bỏ thù hận.”

Khi ta nhìn người khác sai lầm, ta cũng học theo tâm Phật: trách nhưng không ghét, phê bình nhưng không chà đạp. Như vậy, đức độ ta lớn lên, trí tuệ ta sáng hơn, từ bi ta rộng mở.

Thực tập cảm thông trong đời sống

Làm sao để đặt mình vào vị trí người khác? Không phải tự nhiên có thể làm được. Đây là một bí quyết của thiền định và tu tập. Khi tâm ta thanh tịnh, ta mới có thể cảm nhận được người khác. Dưới đây là vài cách thực tập:

• Khi muốn trách ai, hãy dừng lại một giây và tự hỏi: “Vì sao họ làm vậy? Hoàn cảnh của họ thế nào?”
• Hãy nhớ lại những lần mình từng phạm lỗi, từng muốn được thông cảm. Điều đó giúp ta dễ hiểu người khác hơn.
• Ngồi thiền, buông lỏng thân tâm, tập cảm nhận sự hiện diện của người khác bằng trái tim.

Khi thực tập đều đặn, ta sẽ thấy lòng mình mềm hơn, mắt mình sáng hơn, và cuộc đời mình đỡ khổ hơn. Bởi vì ta không còn là kẻ cảnh sát khô khan, mà trở thành một người bạn biết thương.

Hãy học từ những vị Bồ Tát lý tưởng: mỗi người chúng ta đều có thể mang lại sự an vui cho người khác bằng một câu nói thông cảm. Từ nay, khi gặp một ai đó mắc lỗi, hãy nghĩ: “Tôi là họ, họ là tôi.” Và rồi, bạn sẽ thấy chính mình cũng được người khác thông cảm và thương yêu.