Cái Ác Đến Từ Đâu? Nó Ngủ Ngầm Trong Mỗi Chúng Ta

Có bao giờ bạn tự hỏi: "Tôi có ác không?" Nếu câu hỏi đó được đặt ra giữa một khóa tu hay một buổi pháp thoại, rất nhiều người sẽ trả lời: "Dạ không! Tôi đi chùa, tụng kinh, sống đúng pháp luật, đâu có khi nào làm điều ác." Nhưng sự thật có phải như vậy?

Cái ác ngủ ngầm trong mỗi chúng ta

TT. Thích Chân Quang trong buổi giảng tại chùa Tương Mai đã mở đầu bằng một hình ảnh hết sức gần gũi: "Chúng ta còn những cái ác ngũ ngầm thầm kính trong nội tâm thẩm sâu của ta – trong đạo Phật đó gọi là những phiền não tùy miên." Phiền não tùy miên là những hạt giống xấu đang ngủ yên, chưa có điều kiện để bộc lộ. Khi gặp hoàn cảnh thuận lợi, chúng sẽ trỗi dậy. Thầy kể:

Bây giờ nhốt chúng ta vào một cái sân bỏ đói chúng ta ngày rồi bỗng nhiên có ai đó quăng vào đây một cái bọc cơm thì lúc đó mọi chuyện bộc lộ ra liền.

Khi đói khát, bản năng sinh tồn đẩy ta tranh giành, thậm chí đánh đập nhau chỉ vì một bọc cơm. Lúc ấy, ta mới nhận ra mình không hiền lành như mình tưởng. Cái ác không đến từ đâu xa lạ, nó chính là những lớp bụi mờ lâu ngày chưa được chùi dọn trong tâm hồn.

Ác là gì? Chỉ một điều đơn giản

Thế nào là ác? Thầy Chân Quang đưa ra một định nghĩa rất cụ thể:

Ác nghĩa là dám làm người khác đau khổ.

Không chỉ là giết chóc hay cướp bóc. Một lời nói mắng chửi, hạ nhục ai đó làm họ xấu hổ, tổn thương – đó là ác. Lấy đi lương thực, tiền bạc, nhà cửa khiến người khác sống thiếu thốn – đó cũng là ác. Xâm phạm cơ thể, gây thương tích – đó cũng là ác. Thậm chí, có một thứ ác còn tinh vi hơn: nói lời độc địa, thâm hiểm, khiến người khác mất niềm tin vào đạo pháp, mất lý tưởng sống. Thầy nhấn mạnh:

Nói những điều nhỏ nhẹ, thủ thỉ, êm ái nhưng là mất cái đạo tâm của người khác. Đó là cực ác.

Khi một người mất đạo tâm, họ buông thả, sống bất cần, đánh mất phương hướng. Đau khổ này không thể đo bằng vật chất, nhưng nó sâu sắc vô cùng.

Nguồn gốc của cái ác: tham lam

Cái ác thường khởi sinh từ lòng tham. Tham muốn nhiều hơn phần mình đáng được, để rồi lấy đi phần của người khác một cách bất công. Thầy đưa ra ví dụ về người cho vay nặng lãi: cho vay 10 triệu, đòi lãi 2 triệu mỗi tháng, rồi vơ lấy cả căn nhà khi người vay không trả nổi. Người vay chỉ nhận 10 triệu nhưng mất cả nhà – đó là bất công, là ác. Hay như một ông chủ làm giàu trên mồ hôi công nhân, trả lương bèo bọt trong khi mình mua xe sang, cất biệt thự. Công nhân ấm ức, tủi thân, đó là tất cả cội nguồn của xung đột xã hội.

Thầy cũng nhắc đến sự bất công trong chính đạo tràng, trong quan hệ thầy trò. Một vị thầy kỳ kèo, đòi hỏi quá đáng, khiến Phật tử phải chạy tiền quẫn bách, thầy sẽ tự mình tạo ra "ấm ức" cho người khác.

Người ta ấm ức vì có sự bất công. Nói bây giờ nói là thưa thầy con đối xử người ta rất tốt mà người ta cứ ấm ức hoài. Mặc dù con đối xử thì con cho người ta hết cả tấm lòng. Nhưng mà cái gì vậy? Chính mình mới là người bị áp bức. Hễ mình áp ức thì mấy người kia ác chứ không phải mình ác, vậy ha.

Nghe thì có vẻ nghịch lý, nhưng lại cực kỳ công bằng: ai khiến người khác ấm ức, người đó có ác. Ai bị ấm ức, người đó là nạn nhân.

Làm sao để diệt trừ cái ác trong tâm?

Muốn xây dựng một thế giới hiền lương, không cần tìm đâu xa, chỉ cần mỗi người tự quán chiếu và "quét dọn" tâm mình. Thầy nói:

Nếu con người không còn cái điều ác độc trong nội tâm của mình thì thế giới này lập tức trở thành thiên đường hạnh phúc.

Cách thực hành là sống tỉnh thức, luôn nhìn lại cảm xúc của người khác để biết khi nào mình làm họ tổn thương. Đừng tin tâm mình quá sớm, bởi Đức Phật dạy: "Đừng tin ý ông, chừng nào ngươi chứng A La Hán rồi hãy tin ý của ngươi." Tâm con người còn nhiều sai lầm ngầm. Phải tu tập, phát triển trí tuệ để nhận ra những hạt giống xấu đang nằm im lìm trong tâm. Chỉ khi đó, ta mới có thể biến ước mơ về một cõi đời thanh tịnh thành hiện thực.

Xây dựng thế giới hòa bình bắt đầu từ chính mình

Thầy Chân Quang nhấn mạnh rằng mỗi chúng ta, trong hiện tại, đang thừa hưởng hòa bình từ cha ông đã đổ xương máu. Nhưng nếu không diệt trừ cái ác ngủ ngầm, thì trong đời sau, gặp hoàn cảnh chiến tranh, chúng ta lại có thể cầm súng giết người. Vì vậy, việc tu tập không chỉ cho quả lành trong tương lai xa, mà góp phần tạo dựng công đức ngay trong đời này.

Khi ta cố gắng xây dựng cái thế giới mà mình đang sống cho tốt đẹp, cho hòa bình, yên vui, hạnh phúc, cũng chính là ta xây dựng một cái quả báo tốt lành cho bản thân chúng ta.

Hãy bắt đầu bằng việc lắng nghe và quan sát: điều gì khiến người khác đau khổ? Điều gì khiến họ ấm ức? Đừng tự mãn rằng mình hiền lành, mà không ngừng tinh tấn tu tập, để cái ác ngủ ngầm không bao giờ có cơ hội trỗi dậy. Mỗi ngày tốt đẹp hơn, thế giới sẽ từng bước trở thành cõi đời hiền lương, thánh thiện mà chúng ta hằng mong ước.