Bồ Tát và những điều trái ngược: Thương mà tùy thuận nhân quả

Bạn có bao giờ tự hỏi: Vì sao Bồ Tát là bậc đại từ bi, nguyện cứu khổ chúng sinh, nhưng lại có lúc “đứng nhìn” chúng sinh chịu khổ mà không can thiệp? Phải chăng lòng từ bi của các Ngài có giới hạn? Hay là có một lý do sâu xa hơn mà chúng ta chưa từng nghĩ tới?

Hai khuynh hướng tưởng chừng trái ngược

Trong đạo Phật, có hai khuynh hướng trong việc tu tập: một là ráng tu cho xong phần mình để đạt giải thoát, hai là trong khi tu, lòng đã bị thôi thúc bởi việc giáo hóa chúng sinh. Người ở tâm trạng này không hiểu người ở tâm trạng kia. Nhưng thật ra, hai xu hướng này không hề tách rời.

Vị tha hay vị kỷ sự thật chỉ là một chứ không phải là hai.

Thầy Thích Chân Quang giải thích: Muốn giúp đỡ mọi người mà mình không giàu thì không giúp ai được, nên cứ phải giàu cái đã. Nhưng muốn giàu thì phải làm phước, tức là phải giúp đỡ người khác trước. Vậy hai việc này quấn quýt nhau, tạo thành một vòng lẫn quẩn mà không có lối ra – cũng chính là lối vào của Bồ Tát đạo.

Thoát khỏi cái “tôi” để nhìn lại mình

Khi gặp một người đang chới với giữa dòng sông, bạn có cứu không? Câu trả lời thường là “cứu” để tỏ ra vị tha. Nhưng thầy Chân Quang nói: Vị tha đó chưa chính xác. Vì trước tiên, mình có đủ khả năng cứu hay không? Nếu không đủ mà nhảy xuống, có khi chết theo, thì thà một người chết còn hơn hai người chết. Nhưng điều quan trọng hơn là phải thoát ra khỏi mình, nhìn lại sự tồn tại của mình có cần cho bao nhiêu người hay không. Nếu sự tồn tại của mình là cần thiết, thì thôi, một người chết cũng đành. Nếu không quan trọng, thì nhảy xuống cứu, may mắn thì cứu được, không may thì chết luôn cũng không sao.

Đó là cái tâm vô ngã, từ bi và trí tuệ tính toán trong một giây, rồi quyết định liền. Trong cuộc sống, chúng ta thường coi mình quan trọng hơn mọi người. Tập nhìn mình ngang hàng với người khác là bước đầu phá chấp ngã. Thầy dạy: “Thấy mình như mọi người có những lúc mình cái người nào quan trọng thì người đó được ưu tiên vậy thôi.” Ví dụ khi ông thầy trụ trì có vai trò quan trọng, ta nhường hết cho ông; khi vai trò của ta quan trọng hơn, ta lo cho ta trước. Đó là thuận theo trí tuệ và từ bi, không còn ngã chấp.

Một lời khuyên thực tế: khi phát bánh, hãy lấy một phần cho mình, vì mình cũng như mọi người. Đừng nhường hết rồi không có phần, vì như vậy mình vẫn xem mình khác với mọi người.

Thương chúng sinh nhưng tùy thuận nhân quả

Bồ Tát thương chúng sinh, nhưng lại tùy thuận nhân quả. Nghe có vẻ như bỏ mặc? Thực ra, đó là cái khó của Bồ Tát: thương mà không can thiệp được nhiều. Chúng sinh đã gieo nhân thì phải gặt quả, dù là Bồ Tát cũng không thay đổi được. Thầy kể: Có người chồng ung thư giai đoạn cuối, xin thầy cứu. Thầy nói: “Nói có phép cũng không cứu được, vì nó đã là nhân quả rồi.” Nhưng vẫn có thể khuyên họ tạo phước để chuyển nghiệp. Thầy cũng chia sẻ về một anh Phật tử giàu có bị ung thư, thay vì chữa trị bằng tiền, anh ta thả vài tấn cá và trồng rừng, rồi gặp được người chữa lành bệnh. Một người khác mua ba tấn cá thả xuống hồ, bệnh cũng khỏi. Như vậy, Bồ Tát không dùng thần lực để ban ơn, mà truyền dạy nhân quả để mỗi người tự chuyển nghiệp.

Bồ Tát thương chúng sinh nhưng mà tùy thuận nhân quả.

Thương mà không can thiệp – đó là lòng từ bi cao cả, tôn trọng luật nhân quả. Điều này dạy ta rằng, việc giúp đỡ người khác không nằm ở phép lạ, mà ở sự hiểu biết và hướng dẫn đúng đắn.

Giáo hóa là phương tiện cứu độ tối thượng

Vậy nhân quả rồi, Bồ Tát còn làm gì? Thầy nói: “Cuối cùng vẫn chỉ là gì? Chỉ là giáo hóa là chính.” Dù có thần thông, sự nghiệp chính của Đức Phật vẫn là thuyết pháp, cảm hóa tâm hồn. Giống như nhà nước: có quyền cưỡng chế, nhưng luôn dùng thuyết phục trước. Một đất nước biết thuyết phục là đất nước ấm êm, hạnh phúc. Một bậc Bồ Tát cũng vậy, là một người giỏi thuyết pháp, giỏi giáo hóa.

Người tu hành thích làm giảng sư là đúng. Nhưng không phải cứ nói dài mới hay. Nói một câu mà thấm, cũng là giảng sư giỏi. Nói một tiếng mà người ta không ngủ, là bắt đầu tốt nghiệp. Còn nói từ sáng đến chiều mà say sưa, thì đúng là Bồ Tát thật rồi.

Kể về Đức Phật dưới cội bồ đề, ma vương hiện ra hăm dọa, nhưng Đức Phật ngồi bất động. Tên bắn ra hóa thành hoa rơi xuống. Ma vương đích thân chửi mắng, nhưng Phật vẫn không động. Thầy giải thích: Khi ta phá ai mà người ta bước lui không nói gì, thì ta sợ, vì trong đầu họ đã có kế hoạch. Còn người đứng lại chửi đổng là người hết năng lực. Cái chửi mắng chính là biểu hiện của sự bất lực. Vậy nên, đừng sợ bị mắng, hãy sợ mình chưa đủ bình tĩnh và từ bi để hóa giải.

Bài học cho chúng ta: Mở lòng và thực hành

Chúng ta không thể làm giống hệt Bồ Tát toàn diện được, vì cảnh giới của các Ngài là tu chứng cao siêu. Nhưng chúng ta có thể học hiểu, ngưỡng mộ, noi gương và bắt chước được điều gì thì bắt chước. Qua những gì vừa phân tích, ta thấy Bồ Tát không có mục tiêu nào khác ngoài việc tất cả chúng sinh đều được giác ngộ giải thoát. Mọi mục tiêu khác đều vô nghĩa.

Vậy nên, mỗi ngày hãy tập nhìn mình như mọi người, tập sống đơn giản, tạo phước, tin vào nhân quả, và hướng dẫn người khác trên con đường đó. Đó chính là bước đầu để tâm hồn ta mở ra, trở thành một vị Bồ Tát không tên tuổi, ẩn giữa cuộc đời này, mang theo một lời nguyện thầm lặng: “Mong tất cả đều an vui – giác ngộ – giải thoát”.