Bồ Tát sơ phát tâm: Khi bậc thánh chấp nhận trở lại làm heo để cứu độ?

Hai lý tưởng: A La Hán và Bồ Tát

Trong thời nguyên thủy, mục tiêu tu tập là chứng A La Hán – bậc thánh đã đoạn tận phiền não, không còn tái sinh. Nhưng khi tư tưởng Đại thừa xuất hiện, một tầng cao mới được mở ra: hình ảnh Bồ Tát – người nguyện cứu độ tất cả chúng sinh trước khi nghĩ đến mình. Đây là bước phát triển tất yếu của Phật giáo, nhưng cũng tạo ra sự tranh cãi lớn:

"Nó mới quá, lạ quá, và độc đáo quá, nên có một số hệ phái giữ truyền thống cũ không chấp nhận, nói rằng điều mới này không phải của Phật thuyết."

Vậy mà, với những ai có trí tuệ và tâm vị tha rộng lớn, lý tưởng Bồ Tát lại là một sự thôi thúc vô cùng mãnh liệt. Họ nhìn thấy nỗi khổ của muôn loài mà không thể nào mặc kệ.

Long Thọ: Thiên tài ngoài trái đất

Nói về sự xuất hiện của tư tưởng Đại thừa, không thể không nhắc đến ngài Long Thọ. Những bộ luận của ngài để lại khiến người đời sau choáng ngợp:

"Những bộ luận của ngài để lại đến bây giờ vẫn là sự thách đố đối với trí tuệ của loài người."

Ngài chứng minh rằng chiếc cốc này chưa từng bắt đầu, chưa từng chấm dứt. Ngài chứng minh rằng bạn chưa bao giờ đi đâu, chưa bao giờ đến đâu. Những lý luận đó nghe thật nghịch tai, nhưng lại chặt chẽ đến mức không ai có thể bác bỏ. Chính ngài đã dùng những lý luận này để phá tan quan niệm về một vị Thượng đế tạo ra vạn vật – quan niệm vốn là nền tảng của nhiều tôn giáo khác.

Chịu làm heo để cứu heo: Sự hy sinh vô lượng

Thượng tọa đưa ra một hình ảnh vô cùng xác thực: mỗi người chúng ta nhìn bầy heo, thấy chúng dơ bẩn, hôi hám, sống kệch cỡm. Thế nhưng, nếu ta phát nguyện đầu thai làm heo để dạy dỗ, cứu độ chúng, ai dám?

"Mình phát nguyện đầu thai làm heo lại để mình sống lăn lộn với heo để mà độ heo. Ai dám làm chuyện đó? Giơ tay lên!"

Một vị Bồ Tát, khi đã vượt ra khỏi cõi người, nhìn lại loài người cũng giống hệt như ta nhìn bầy heo: hôi hám, dơ bẩn, đầy thị phi, đố kỵ. Vậy mà họ vẫn chấp nhận quay lại, sống chung với những tâm hồn bất thiện ấy, chỉ để gieo duyên hóa độ. Đó là sự hy sinh vĩ đại, là tinh thần “thệ tiên nhập ngũ trược ác thế” của ngài A Nan: không thành Phật cho đến khi tất cả chúng sinh đều thành Phật.

Chấp công: Bức tường vô hình giữa phàm phu và Bồ Tát

Khác biệt lớn nhất giữa chúng ta và Bồ Tát không nằm ở khả năng, mà ở cách chúng ta nhìn nhận công đức mình đã làm. Thượng tọa kể một câu chuyện rất đời:

"Tất cả chúng sinh đều bị cái tật: làm điều tốt chút nhớ hoài, tự khen mình hoài, không chứng thánh được."

Nhường một cái ghế cho một cụ bà, ta đã khen mình suốt ba tháng. Cho một ông ăn xin tô phở, ta tiếp tục khen mình suốt ba năm. Bồ Tát thì ngược lại: làm vô số công đức, thậm chí hy sinh cả thân mạng vì chúng sinh, nhưng phải quên ngay trong tức khắc, không để một niệm “ta làm” còn dính mắc. Đó là lời dạy của Kinh Bát Nhã: “Hãy làm tất cả mà đừng chấp công.”

Nương thần lực Phật: Bài học khiêm hạ

Trong Kinh Đại Bát Nhã, ngài Tu Bồ Đề nói: “Con nương thần lực của Thế Tôn mà nói đạo lý bát nhã này.” Điều đó dạy rằng, mọi thông hiểu, mọi lời giảng hay đều không phải của mình. Thượng tọa nhấn mạnh:

"Từng lời từng chữ này sự thật là gì? Là ân nghĩa của chư Phật, chứ không phải của thầy."

Khi người giảng pháp còn tự cho mình là tài giỏi, còn thích được khen thì cái ngã đã phá đạo. Chỉ khi khiêm hạ nhận mình là “cỏ rác, bụi bặm dưới chân Phật”, người ấy mới có thể giảng pháp lâu bền.

Hành trạng Bồ Tát: Lang thang vô tận

Bồ Tát là người đi khắp nơi, thấy làng mạc sắp bị chiến tranh tàn phá, thì đến trước chuẩn bị cho dân chúng. Khi chiến tranh xảy ra, lại xuất hiện với thuốc men, gạo thóc để cứu chúng sinh. Xong việc, họ lặng lẽ ra đi, không để lại dấu vết. Mỗi lần làm được điều như vậy, công đức trổ sinh, họ lại tái sinh vào thế giới này, không ngừng trở nên thù thắng hơn. Họ không bao giờ ngừng bước, bởi còn chúng sinh còn đau khổ thì còn đó những trái tim từ bi.

Hãy thử tập sống như một vị Bồ Tát: làm việc thiện mà quên đi mình đã làm, mỗi ngày một chút, mỗi niệm một chút. Đó là con đường thần thánh nhất mà bất cứ ai cũng có thể bước vào ngay lúc này.