Bậc Thánh Nghĩ Gì? Khi Nghe Chửi Mà Thấy 'Đã Tai'

Có bao giờ bạn tự hỏi: giữa dòng đời xô bồ này, những bậc cao thượng nhất mà ta thường gọi là "thánh" – họ suy nghĩ điều gì? Khi bị người khác chửi mắng, khi rơi vào nghịch cảnh, khi đối diện với đói khổ, họ giữ tâm thế nào? Người phàm chúng ta thì dễ đoán: tự ái, buồn giận, tìm cách chửi lại để "có lãi". Nhưng bậc thánh thì khác. Hôm nay, hãy cùng lắng nghe những chia sẻ của Thượng tọa Thích Chân Quang về đề tài thú vị này.

Bản năng hay lựa chọn? Ranh giới của tội phước

Trong thế giới động vật, cuộc sống được "lập trình" sẵn trong bản năng: đến mùa thì yêu, gặp mồi thì cắn xé, giành giật. Nhưng con người thì không thế. Ta có quyền chọn lựa giữa thiện và ác, giữa hy sinh và ích kỷ. Thượng tọa nhấn mạnh:

Nếu ta chọn một hành động ác độc làm khổ người khác chỉ để thỏa mãn tự ái, nóng giận hay tham lam... thì sau này sự đau khổ trở lại với ta. Đó là luật nhân quả công bằng.

Còn nếu ta chọn hy sinh để giúp người, ta sẽ gặt hái may mắn, an vui, hạnh phúc. Điều đáng sợ là nếu ta khư khư giữ lối sống "mạnh được yếu thua", ta có thể đọa vào loài thú, sống theo chương trình bản năng vĩnh viễn, khó mà trở lại làm người. Vậy nên, việc tu tập không chỉ là làm thiện, mà còn là từ bỏ dần dần những thói quen thấp hèn trong tâm.

Khát vọng vượt lên thân phận – dấu hiệu của con người

Vì sao ta không chấp nhận cuộc sống tầm thường? Vì trong ta luôn có khát vọng vượt khỏi thân phận. Đây chính là điểm khác biệt giữa động vật cấp thấp và động vật cấp cao. Thượng tọa giải thích: "Động vật cấp thấp là sống theo bản năng, theo chương trình lập sẵn... Động vật cấp cao là tự nhiên có cái khát vọng vượt khỏi thân phận của mình, muốn bước lên một bước cao hơn."

Chính khát vọng này đưa con người đến với tôn giáo. Và đạo Phật có điểm khác biệt: vị tối cao không phải là một đấng vô hình do con người tưởng tượng, mà là một con người thật, sinh ra giữa loài người, trở thành siêu việt. Điều đó mang lại hy vọng lớn lao: vì ta cũng là con người, ta cũng có thể đi theo con đường đó.

Bậc thánh trong đạo Phật – Không phải cứ "tử tế" là thánh

Người đời dễ đánh giá ai đó là "thánh" khi họ nói năng ngọt ngào, tử tế. Nhưng trong đạo Phật, có bốn quả vị thánh rõ ràng: Tu-đà-hoàn, Tư-đà-hàm, A-na-hàm, A-la-hán. Tâm hồn của mỗi vị thánh phải đúng cấu trúc mà Phật định nghĩa, không chỉ là biểu hiện bề ngoài.

Khi hiểu đúng đạo Phật rồi ta không tin nữa... Tuy họ có thể ngọt ngào, tử tế, nhưng cái cấu trúc tâm hồn chưa ăn khớp với định nghĩa về thánh thì vẫn chưa phải là thánh. Chưa phải là thánh thì vẫn có thể phản bội.

Vậy nên, ta có thể thương yêu mọi người, nhưng không dễ tin bất cứ ai. Sống tử tế là một chuyện, đạt tới tâm thánh là chuyện khác. Đây là lời nhắc nhở chúng ta đừng ngộ nhận, cũng đừng vội thất vọng về bản thân, vì con đường tu tập là cả một hành trình dài nhiều kiếp.

Khi nghịch cảnh đến, bậc thánh nghĩ gì?

Điều thú vị nhất của bài giảng nằm ở đây: Bậc thánh không sợ nghịch cảnh, mà trái lại, họ rất thích nghịch cảnh. Khi bị chửi mắng, người thường tự ái, buồn, giận, tìm cách chửi lại. Nhưng một bậc thánh nghe chửi lại thấy "đã tai".

Nghe chửi mà đã tai, đố ai biết tại sao? Đúng rồi! Lúc đó là cơ hội để mình tu hành nhẫn nhục. Nhờ có câu chửi đó mà mình tập giữ tâm mình trong an vui, trong tha thứ, trong thương yêu. Cái đó mới đã, mới sung sướng.

Người phàm chúng ta thường mong cầu cuộc sống êm ả, thích nghe lời khen, xa lánh lời chê. Nhưng người tu thì nhìn nghịch cảnh như một món quà. Đối mặt với nghịch cảnh mà vẫn giữ được tâm bình an, tha thứ, thương yêu – đó chính là thực hành đúng nghĩa.

Thực hành từ hôm nay

Bài học thật đơn giản: mỗi khi gặp điều khó chịu, hãy thử thay đổi cách nghĩ. Thay vì sân giận, hãy coi đó là cơ hội tu tập. Thay vì tin ngay vào vẻ ngoài tốt đẹp, hãy quan sát tâm mình. Thượng tọa chia sẻ thêm về bản chất tốt đẹp của người Việt: trong nạn đói năm 1945, dù chết hai triệu người, không ai trộm cắp, cướp bóc. Người Việt thắng được bản năng hung bạo, nhờ nhân nghĩa. Đây là niềm tự hào, cũng là nền tảng để Việt Nam trở thành "đất Phật", nơi nhiều người tu tập được.

Có lẽ chúng ta đã sẵn có trong mầm mống của bậc thánh. Chỉ cần chúng ta biết chọn lựa, biết quay về với tâm bình an, nhẫn nhục, thương yêu. Mỗi lần nghe lời chửi mà không nóng giận, mỗi lần vượt qua cám dỗ mà không làm bậy – chúng ta đang một bước tiến gần hơn đến tâm vị thánh. Hãy bắt đầu từ hôm nay, từ những điều nhỏ bé trong cuộc sống đó.